Afzien van pensioenverevening bij scheiding: pas op voor de schenkbelasting

Wat is pensioenverevening?

Pensioenverevening is het verdelen van het ouderdomspensioen dat jullie tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap hebben opgebouwd. Meestal heeft ieder van jullie recht op de helft van wat de ander in die periode opbouwde. Dit staat in de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding, kortweg de Wvps.

Achter die wet zit deze gedachte. Tijdens het huwelijk besloten jullie samen wie meer ging werken en wie minder, bijvoorbeeld om meer bij de kinderen te zijn. Wie minder werkte, bouwde daardoor minder pensioen op. Waren jullie samen gebleven, dan had die ander meegedeeld in het pensioen. Daarom houd je ook na een scheiding recht op elkaars pensioen.

Deze verdeling geldt voor elk huwelijk, tenzij je in je huwelijkse voorwaarden hebt opgenomen dat je de verdeling niet wil volgen. Bij de scheiding mogen jullie er samen van afwijken en andere afspraken maken. Dat leggen jullie vast in het echtscheidingsconvenant. Welke keuzes er zijn, staat in het overzicht over pensioen bij scheiding. Maar dit kan dus leiden tot een aanslag voor schenkbelasting van de Belastingdienst.

Waarom noemt de Belastingdienst afzien een schenking?

Volgens de Belastingdienst geeft iemand die afziet van pensioenverevening iets weg dat hem of haar toekomt. Dat oordeel komt van een kennisgroep: een groep specialisten binnen de Belastingdienst die vastlegt hoe de Belastingdienst de wet uitlegt. Inspecteurs volgen dat standpunt van 5 maart 2026 in dit soort zaken.

Een standpunt is geen wet en geen uitspraak van een rechter. Leg je de zaak voor aan de rechter, dan kan die er anders over oordelen. Voor de aangifte is het standpunt wel het vertrekpunt.

Neem Anne en Bas. Ze gaan scheiden en zijn bezig met de scheidingsafspraken voor het echtscheidingsconvenant. Anne bouwde tijdens het huwelijk pensioen op, Bas niet. Bij de scheiding heeft Bas recht op de helft van Annes pensioen uit die jaren. Ziet Bas daarvan af en krijgt hij er niets voor terug, dan gaat Anne erop vooruit en Bas erop achteruit. Dat is volgens de Belastingdienst een schenking van Bas aan Anne.

Twee dingen zijn hierbij van belang. De formulering in het convenant maakt niet uit: ook als je zegt dat je er samen voor kiest om geen aanspraak te maken op elkaars pensioen, kan de Belastingdienst het zien als een schenking. En het gaat vaak om grote bedragen, want pensioen is naast de woning meestal het grootste bezit bij een scheiding.

Wanneer is er geen schenking?

Bij afzien van pensioenverevening met een gelijkwaardige compensatie is er volgens de Belastingdienst geen schenking. Bas krijgt er dan iets voor terug dat ongeveer evenveel waard is, bijvoorbeeld een groter deel van de overwaarde van de woning of van het spaargeld.

Het gaat er dus om of de compensatie gelijkwaardig is. Daarvoor moet je weten wat het te verdelen pensioen waard is. Verderop in dit artikel staat waar je die waarde opvraagt.

Kortom: de vraag is niet óf jullie mogen afzien, maar wat er tegenover staat.

Welke vragen laat het standpunt nog open?

Over het standpunt over afzien van pensioenverevening bestaat kritiek in de vakliteratuur. Het is pas op 5 maart 2026 gepubliceerd. Hoe de Belastingdienst het in de praktijk gaat toepassen, moet nog blijken. Specialisten wijzen op drie punten.

Het eerste punt gaat over het moment. Is er pas sprake van bevoordeling als het pensioen wordt uitgekeerd, of al bij de scheiding zelf? Dat verschil is groot, want het pensioen kan nog jaren op zich laten wachten.

Het tweede punt gaat over overlijden. Bij verevening zou Bas zijn deel ontvangen zodra Anne met pensioen gaat, want het is Annes pensioen dat wordt verdeeld. Stel nu dat Bas daarvóór overlijdt. Hij heeft dan nooit iets ontvangen. Wat betekent dat voor de schenking die hij volgens de Belastingdienst deed?

Het derde punt gaat over de waardering. Welke rekenrente, welke sterftekans en welke aannames over indexatie gebruik je voor een recht dat pas over bijvoorbeeld dertig jaar tot uitkering komt? De Kennisgroep geeft daar zelf geen antwoord op. Taxlive en Financieel Actief bespreken deze kanttekeningen uitgebreid.

Daarnaast wordt betwijfeld of er bij afzien altijd een bedoeling tot bevoordeling is. Zonder die bedoeling is er volgens de wet geen schenking. Wat dit voor jullie betekent: het risico is echt, maar compensatie is niet de enige manier om ermee om te gaan.

Hoeveel schenkbelasting kan het kosten?

Bij een belaste schenking hangt het bedrag af van de waarde van het pensioenrecht en van jullie fiscale relatie op dat moment. Voor de schenkbelasting zijn jullie ex-partners van elkaar. Komt de schenking uit afspraken in het echtscheidingsconvenant, dan geldt het partnertarief. Zie de uitleg van de Belastingdienst over de relatie met de schenker.

Het verschil tussen beide tarieven is fors:

De bedragen en percentages gelden voor 2026 en staan in het overzicht tarieven schenkbelasting van de Belastingdienst. De jaarlijkse vrijstelling voor deze schenking is in 2026 € 2.769.

Terug naar Bas. Stel dat het deel waar hij recht op heeft € 60.000 waard is. Na aftrek van de vrijstelling blijft € 57.231 belast. Tegen 10 procent komt dat neer op ruim € 5.700 aan schenkbelasting. Dat bedrag komt alleen aan de orde als de Belastingdienst het afzien in zijn geval ook echt als een schenking beoordeelt.

Wat kun je doen als jullie hierover twijfelen?

Overwegen jullie af te zien van pensioenverevening, dan helpen vier stappen om zorgvuldig te werk te gaan.

1. Schrijf op waarom jullie afzien. Denk aan de wens om financieel los van elkaar te staan, een leeftijd waarop er nog genoeg tijd is om zelf pensioen op te bouwen, of het plan om na de scheiding meer te gaan werken. Die motieven zeggen iets over de vraag of er een bedoeling tot bevoordeling is.

2. Bekijk het pensioen als onderdeel van het geheel. Woning, spaargeld, beleggingen, schulden en pensioen horen in één overzicht. Kiezen jullie voor compensatie, zorg dan dat er iets tegenover staat met ongeveer dezelfde waarde. 

3. Vraag de waarde op bij de pensioenuitvoerder. Als je ervoor kiest het pensioen niet te verdelen, weet je pas over welk bedrag aan schenkbelasting je het hebt, als je weet wat jullie pensioenen waard zijn. En dus ook hoeveel de waardes van elkaar verschillen. Voor die waarde is een berekening nodig, waarin rekenrente, sterftekans en indexatie meewegen. Dit wordt een actuariële berekening genoemd. Die berekening maakt de pensioenuitvoerder, of anders een actuaris (iemand die gespecialiseerd is in het maken van actuariële berekeningen).

4. Leg de afweging vast. In het echtscheidingsconvenant noteren jullie de keuze, de reden daarvoor en de eventuele compensatie.

Zonder compensatie hoef je niet automatisch schenkbelasting te betalen. Het hangt af van jullie situatie en van de verdere uitwerking van het standpunt. Laat het daarom toetsen door een deskundige, ook als jullie geen aanleiding zien voor compensatie.

Hoe geef je een schenking door aan de Belastingdienst?

De verdeling leg je vast in het echtscheidingsconvenant. Welke afspraken je over het pensioen maakt, meld je binnen twee jaar bij de pensioenuitvoerder.

Als je afziet van het pensioen van de ander zonder compensatie, moet je formeel een aangifte schenkbelasting doen. Dat is een ander formulier dan je jaarlijkse aangifte inkomstenbelasting en staat daar helemaal los van. Degene die het pensioen houdt, in ons voorbeeld Anne, doet de aangifte schenkbelasting, niet degene die afziet. Je doet die op Mijn Belastingdienst met je eigen DigiD, vóór 1 maart van het jaar na de schenking.

Twee dingen gaan hierbij vaak mis. De Belastingdienst stuurt geen uitnodiging: je moet zelf aangifte schenkbelasting doen, ook zonder bericht. En afzien van pensioenverevening voelt niet als een schenking, waardoor mensen die aangifte over het hoofd zien. Doe je geen aangifte terwijl het wel moest? Dan kan de Belastingdienst de belasting later alsnog navorderen, meestal tot vijf jaar terug en mogelijk met rente en een boete. Of de Belastingdienst dit gaat doen, weet je alleen niet van tevoren.

Zo is dit geregeld bij online scheiden via Uitelkaar.nl

Bij online scheiden via Uitelkaar.nl komen de afspraken over pensioen standaard aan bod. Een casemanager begeleidt jullie bij het maken van de afspraken. Een familierechtadvocaat controleert het convenant, bespreekt het met jullie en dient het verzoek daarna in bij de rechtbank.

Loopt het pensioen bij jullie verder uiteen, dan kun je via het platform een pensioenadviesrapport aanvragen. De waarde van jullie pensioenen vraag je op bij de pensioenuitvoerder; die uitkomst leggen jullie daarna samen vast in het convenant.

Veelgestelde vragen

• Is afzien van pensioenverevening altijd een schenking?
  Nee. Volgens het standpunt van de Belastingdienst is er alleen een schenking als degene die afziet dat uit vrijgevigheid doet en er niets voor terugkrijgt. Of daaraan is voldaan, hangt af van de omstandigheden en van de motieven die jullie hebben vastgelegd.
• Moeten we altijd compenseren om schenkbelasting te voorkomen?
  Als je het compenseert met bijvoorbeeld de overwaarde, is er geen sprake meer van een schenking. Maar mogelijk is compenseren niet de enige manier. Ook de reden om af te zien kan meewegen bij de vraag of er een bedoeling tot bevoordeling is. Of dat in de praktijk zo uitpakt, staat nog niet vast. Laat je situatie beoordelen door een deskundige.
• Geldt dit ook als in ons convenant staat dat de wet niet van toepassing is?
  Ja. Sluiten jullie de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding uit in het echtscheidingsconvenant, dan kan de Belastingdienst dat zien als afzien van verevening. De gekozen formulering verandert daar niets aan.
• Wat als ons convenant al eerder is getekend?
  Het standpunt roept ook vragen op over convenanten van vóór 5 maart 2026. Twijfel je over eerder gemaakte afspraken, laat je situatie dan beoordelen door een deskundige.
• Moet er aangifte schenkbelasting worden gedaan?
  Is er een schenking boven de vrijstelling van € 2.769 (2026), dan is aangifte verplicht. Die doet degene die het pensioen houdt, op Mijn Belastingdienst, vóór 1 maart van het jaar na de scheiding. Het gaat om een aparte aangifte schenkbelasting, niet om een onderdeel van de aangifte inkomstenbelasting. De Belastingdienst stuurt hiervoor geen uitnodiging; je moet dit zelf regelen. Of het in jullie geval speelt, hangt af van de waarde van het pensioen, de gemaakte afspraken en het oordeel van de Belastingdienst.
• Wat gebeurt er als we geen aangifte schenkbelasting doen?
  Doe je geen aangifte schenkbelasting terwijl er wel een belaste schenking was, dan kan de Belastingdienst de belasting later alsnog navorderen, meestal tot vijf jaar terug en mogelijk met rente en een boete. Een echtscheidingsconvenant gaat naar de rechtbank en niet standaard naar de Belastingdienst, maar de afspraak kan later alsnog in beeld komen, bijvoorbeeld bij een controle. Laat daarom vooraf toetsen of er sprake is van een schenking.

 

Scheiden zonder stress, met steun

Een veilige, betaalbare aanpak voor jou en je kinderen.

• Zelf samen vanuit huis aan de slag
• Persoonlijke & professionele begeleiding
• Regel het in goed overleg, met of zonder mediation

Start vrijblijvend Bekijk onze diensten

Scheiden zonder stress, met steun

Een veilige, betaalbare aanpak voor jou en je kinderen.

• Zelf samen vanuit huis aan de slag
• Persoonlijke & professionele begeleiding
• Regel het in goed overleg, met of zonder mediation

Start vrijblijvend Bekijk onze diensten

Scheiden en pensioen: advies over de verdeling Lees meer