Scheiden tijdens de zwangerschap: wat je moet weten

De juridische basis: vaderschap, erkenning en gezag

Voordat je kijkt naar wat er precies geregeld moet worden, is het goed om een paar juridische begrippen te begrijpen. Deze vormen de basis voor de afspraken die jullie maken voor jullie ongeboren kind.

Juridisch vaderschap
Als je getrouwd bent, is je echtgenoot volgens de wet automatisch de juridische vader van het kind dat tijdens het huwelijk wordt geboren. Dit heet het vaderschapsvermoeden. Dit geldt ook als hij niet de biologische vader is.

Erkenning
Erkenning speelt een rol wanneer de biologische vader niet automatisch juridisch vader is. Ben je zwanger van een andere man, dan kan die biologische vader het kind niet zomaar erkennen zolang het huwelijk nog bestaat. Wil je dat hij de juridische vader wordt, dan moet de scheiding vóór de geboorte zijn afgerond en ingeschreven bij de gemeente. In dat geval kan de biologische vader het kind erkennen, eventueel al tijdens de zwangerschap. Dit laatste heet erkenning van de ongeboren vrucht.

Is de scheiding niet vóór de geboorte definitief, dan wordt je echtgenoot automatisch de juridische vader. In dat geval is eerst een juridische procedure nodig, namelijk ontkenning van het vaderschap. Pas daarna kan de biologische vader het kind erkennen en krijgt hij de bijbehorende rechten en plichten, zoals de onderhoudsplicht.

Ouderlijk gezag
Erkenning en ouderlijk gezag zijn juridisch verschillende begrippen. Gezag gaat over het recht en de plicht om een kind op te voeden, te verzorgen en belangrijke beslissingen te nemen. Als ouders getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, ontstaat het ouderlijk gezag automatisch. Bij ongehuwde of niet-geregistreerde ouders leidt erkenning sinds 1 januari 2023 in principe ook automatisch tot gezamenlijk ouderlijk gezag, tenzij er een uitzondering van toepassing is.

Het bepalende moment: is de scheiding definitief vóór of na de geboorte?

Het belangrijkste punt bij een scheiding tijdens de zwangerschap is de timing. De juridische gevolgen verschillen afhankelijk van het moment waarop de scheidingsbeschikking van de rechter wordt ingeschreven bij de gemeente: vóór de geboorte van het kind of daarna.

Scenario 1: De scheiding is rond vóór de geboorte

Als de scheiding volledig is afgerond en ingeschreven in de basisregistratie personen van de gemeente voordat het kind wordt geboren, is je ex-partner niet automatisch de juridische vader. Het huwelijk is dan al ontbonden.

In deze situatie kan de biologische vader (of dat nu je ex-partner is of een nieuwe partner) het kind erkennen. Dit kan al tijdens de zwangerschap. Zodra de biologische vader het kind erkent, wordt hij de juridische vader.

Scenario 2: De scheiding is rond ná de geboorte

Als het kind wordt geboren terwijl de scheidingsprocedure nog loopt, is je echtgenoot volgens de wet automatisch de juridische vader. De scheiding is dan nog niet officieel, omdat deze pas definitief wordt wanneer de beschikking van de rechter is ingeschreven bij de gemeente.

Dit vaderschapsvermoeden geldt ook wanneer hij niet de biologische vader is. Willen jullie dat hij níet de juridische vader wordt, dan moet de scheiding  voor de geboorte worden afgerond. Een andere, maar waarschijnlijk meer omslachtige route is dat er een procedure tot ontkenning van het vaderschap wordt gestart. Deze procedure loopt via een advocaat bij de rechtbank. Pas nadat het vaderschap officieel is ontkend, kan de biologische vader het kind erkennen. 

Afspraken maken voor een ongeboren kind

In de meeste gevallen is de man van wie je gaat scheiden ook de biologische vader van het kind. Jullie verwachten samen een kind, maar hebben besloten niet als partners verder te gaan. Juist in die situatie is het verstandig om tijdens de zwangerschap al afspraken te maken.

Ook al is jullie kind nog niet geboren, jullie kunnen veel zaken al vastleggen in een ouderschapsplan. Dat geeft duidelijkheid en rust voor de periode na de geboorte, voor jullie beiden en voor het kind. Het kan daarom verstandig zijn om het proces van scheiden te starten, zodat deze afspraken direct formeel kunnen worden vastgelegd.

In een ouderschapsplan voor een ongeboren kind kunnen ouders alvast afspraken vastleggen over verschillende onderwerpen. Zo kunnen zij afspraken maken over de achternaam van het kind. Als ouders niet met elkaar getrouwd zijn of geen geregistreerd partnerschap hebben, kunnen zij bij de erkenning, ook al vóór de geboorte, bij de gemeente de achternaam van het kind vastleggen. Wordt er geen keuze gemaakt, dan krijgt het kind de achternaam van de moeder. Zijn ouders op het moment van de geboorte wel getrouwd of hebben zij een geregistreerd partnerschap, dan krijgt het kind automatisch de achternaam van de juridische vader, tenzij ouders vooraf een andere of dubbele achternaam hebben gekozen. De voornaam wordt altijd pas bij de geboorteaangifte doorgegeven.

Daarnaast kunnen ouders afspraken maken over hoe zij de zorgverdeling na de geboorte vormgeven, rekening houdend met de leeftijd en behoeften van een baby. Ook kunnen zij vastleggen hoe de kinderalimentatie wordt geregeld, hoe de kosten voor het kind worden verdeeld en hoe zij elkaar informeren over de ontwikkeling van het kind en samen beslissingen nemen.

Het ouderschapsplan regelt niet wie het ouderlijk gezag krijgt, maar wel hoe ouders het gezag in de praktijk samen uitoefenen. Als jullie op het moment van de geboorte nog getrouwd zijn, ontstaat het gezamenlijk gezag automatisch. Zijn jullie niet (meer) getrouwd, dan moet het gezamenlijk gezag na de geboorte worden aangevraagd.

Deze afspraken vormen een basis die later kan worden aangepast als het kind ouder wordt. Het ouderschapsplan groeit mee met jullie situatie. Het opstellen van een ouderschapsplan en het aanvragen van een scheiding kunnen jullie via Uitelkaar.nl regelen.

Veelvoorkomende situaties

Elke situatie is anders. Hieronder staan een aantal voorbeelden die kunnen voorkomen bij een scheiding tijdens de zwangerschap.

Je ex-partner is de biologische vader
In de meeste gevallen is de man van wie je gaat scheiden ook de biologische vader van het kind.

Willen jullie na de scheiding samen het ouderschap vormgeven, dan kan je ex-partner het kind erkennen als jullie niet (meer) getrouwd zijn. Door de erkenning wordt hij de juridische vader, met de bijbehorende rechten en plichten. In die situatie maken jullie samen afspraken over de zorg en de kosten van het kind en leggen die vast in een ouderschapsplan.

Wil je ex-partner het kind niet erkennen, dan kun je via de rechtbank het vaderschap laten vaststellen. De rechter kan dan vervangende toestemming geven voor de erkenning. Dit is een juridische procedure waarvoor je een advocaat nodig hebt.

Je bent zwanger van een nieuwe partner
Als je zwanger bent van iemand anders dan je echtgenoot, hangt de vervolgstap af van het moment waarop de scheiding definitief wordt. Is de scheiding afgerond en ingeschreven vóór de geboorte, dan kan je nieuwe partner het kind erkennen. Wordt de scheiding pas na de geboorte ingeschreven, dan wordt je echtgenoot automatisch de juridische vader en moet eerst een procedure tot ontkenning van het vaderschap worden doorlopen.

Praktische stappen voor nu

Het kan overweldigend voelen om dit allemaal te regelen. Een stapsgewijze aanpak helpt om overzicht te houden en weloverwogen beslissingen te nemen.

Breng de situatie in kaart: bepaal in welk scenario jullie je bevinden. Loopt de scheidingsprocedure nog? Wat is de verwachting over de definitieve inschrijving? Dat bepaalt de juridische route die jullie volgen.

Ga het gesprek aan: probeer samen te praten over de erkenning, het gezag en de achternaam. Duidelijke communicatie kan veel problemen voorkomen.

Leg afspraken vast: leg afspraken schriftelijk vast in een ouderschapsplan. Is je echtgenoot de biologische vader en willen jullie samen het ouderschap vormgeven, ook na de scheiding? Dan is het verstandig om deze afspraken vast te leggen. Het kan daarbij helpen om het proces van scheiden te starten, zodat de afspraken formeel worden vastgelegd.

Schakel hulp in: je hoeft dit niet alleen te doen. Een mediator of casemanager kan helpen om in alle rust afspraken te maken die in het belang zijn van jullie kind.

Scheiden zonder stress, met steun

Een veilige, betaalbare aanpak voor jou en je kinderen.

• Zelf samen vanuit huis aan de slag
• Persoonlijke & professionele begeleiding
• Regel het in goed overleg, met of zonder mediation

Start vrijblijvend Bekijk onze diensten

Scheiden zonder stress, met steun

Een veilige, betaalbare aanpak voor jou en je kinderen.

• Zelf samen vanuit huis aan de slag
• Persoonlijke & professionele begeleiding
• Regel het in goed overleg, met of zonder mediation

Start vrijblijvend Bekijk onze diensten

 

Scheiding aanvragen: alles wat je moet weten Lees meer